دیابت و پیش‌دیابت

دیابت چیست؟

NIDDK می‌نویسد دیابت وقتی پیش می‌آید که قند خون بالاتر از حد باشد. انسولین هورمونی است که پانکراس می‌سازد و قند را به سلول‌ها می‌برد تا انرژی شود. در دیابت یا انسولین ساخته نمی‌شود، یا کم ساخته می‌شود، یا بدن از آن خوب استفاده نمی‌کند.

• نوع ۱: سیستم ایمنی سلول‌های انسولین‌ساز را از بین می‌برد. بیشتر در کودکان و جوانان تشخیص داده می‌شود و NHS می‌گوید می‌تواند در هر سنی پیدا شود. درمانش انسولین روزانه است.
• نوع ۲: سلول‌ها به انسولین خوب جواب نمی‌دهند و پانکراس کم می‌آورد. NIDDK می‌نویسد ۹۰ تا ۹۵ درصد موارد است. اضافه‌وزن و سابقهٔ خانوادگی از عوامل خطرند و در هر سنی دیده می‌شود.
• دیابت بارداری: در بارداری پیدا می‌شود و معمولاً بعد از زایمان خوب می‌شود، ولی خطر دیابت نوع ۲ را در آینده بالا می‌برد.
• پیش‌دیابت: قند بالاتر از طبیعی است ولی هنوز به حد دیابت نرسیده است.

نشانه‌ها

NHS می‌نویسد شایع‌ترین نشانه‌ها خستگی، پرادراری، تشنگی دائم و کاهش وزن بی‌دلیل است. تاری دید، دیرخوب‌شدن زخم و خارش یا عفونت قارچی تناسلی هم دیده می‌شود. نشانه‌ها ممکن است آهسته پیدا شوند و بعضی افراد اصلاً نشانه‌ای ندارند. نوع ۱ معمولاً سریع‌تر شروع می‌شود.

چه کسی باید آزمایش بدهد؟

• NHS: کسی که پدر، مادر یا خواهر و برادرش دیابت دارد، اضافه‌وزن و کم‌تحرکی دارد، فشار خون بالا دارد، یا در سن بالاتر از ۴۰ است. در بعضی گروه‌های قومی خطر از سن ۲۵ بالاست.
• نشانه‌های بالا را دارید.
• NIDDK: افراد با نتیجهٔ طبیعی هر سه سال یک بار دوباره آزمایش بدهند و کسانی که پیش‌دیابت دارند هر سال برای دیابت.
• بعد از دیابت بارداری، دیابت نوع ۲ را دوباره بررسی کنید. NIDDK می‌نویسد معمولاً ظرف ۱۲ هفته بعد از زایمان.

چگونه تشخیص داده می‌شود؟

با آزمایش خون. NIDDK این مقادیر را می‌نویسد:

• A1C: کمتر از ۵٫۷ درصد طبیعی، ۵٫۷ تا ۶٫۴ پیش‌دیابت، ۶٫۵ یا بیشتر دیابت. ناشتایی لازم نیست.
• قند ناشتا: دست‌کم ۸ ساعت ناشتا. تا ۹۹ میلی‌گرم در دسی‌لیتر طبیعی، ۱۰۰ تا ۱۲۵ پیش‌دیابت و ۱۲۶ یا بالاتر دیابت.
• آزمون تحمل گلوکز: دو ساعت پس از نوشیدن محلول قند، ۱۴۰ تا ۱۹۹ پیش‌دیابت و ۲۰۰ یا بالاتر دیابت.
• قند تصادفی ۲۰۰ یا بیشتر همراه با نشانه‌ها هم دیابت را نشان می‌دهد.

دستگاه قندسنج خانگی برای تشخیص کافی نیست (NIDDK). پزشک معمولاً برای تأیید تشخیص آزمایش را تکرار می‌کند. در بارداری مرزها فرق دارد. برای آماده‌شدن، راهنمای «آمادگی برای آزمایش» را ببینید.

درمان در کل چگونه است؟

هدف درمان نگه‌داشتن قند در محدودهٔ هدف و پیشگیری از عارضه است. NHS و NIDDK این اجزا را می‌نویسند:

• غذا و تحرک: رژیم پر از میوه، سبزی، غلات کامل و حبوبات، کم‌کردن غذای فراوری‌شده و پرنمک و پرقند، و فعالیتی که نفس را تند کند، حدود دو ساعت و نیم در هفته. NHS از شروع رژیم بسیار کم‌کالری بدون راهنمایی متخصص، به‌ویژه برای کسانی که انسولین یا داروی دیابت می‌خورند، هشدار می‌دهد.
• دارو: NHS می‌نویسد معمولاً با متفورمین و یک داروی گروه SGLT2 شروع می‌شود. اگر لازم باشد، داروی تزریقی هفتگی گروه GLP-1 یا انسولین اضافه می‌شود. نوع و برنامه را پزشک می‌گوید.
• انسولین: NIDDK می‌نویسد در نوع ۱ لازم است و در نوع ۲ بسیاری از مردم در طول زمان به آن نیاز پیدا می‌کنند. گاهی هم موقت است، مثلاً در بارداری یا بستری. آموزش انسولین در راهنمای «انسولین، نگهداری و روزهای بیماری» آمده است.
• آموزش: NHS دوره‌های آموزش دیابت را توصیه می‌کند.

NHS می‌نویسد اگر بیمار شدید، با استفراغ، اسهال یا تب، با تیم درمان تماس بگیرید. ممکن است دارو را موقتاً کم‌وزیاد کنند، ولی خودتان دارو را قطع نکنید.

پایش و پیگیری

• NHS: آزمایش A1C هر سه تا شش ماه. NIDDK برای همهٔ دیابتی‌ها دست‌کم دو بار در سال.
• سنجش وزن، کلسترول، فشار خون و کار کلیه دست‌کم سالی یک بار، معاینهٔ پا هر یک تا دو سال بسته به نتیجهٔ معاینهٔ قبلی، و غربالگری چشم از زمان تشخیص و بعد هر یک یا دو سال.
• NHS عارضه‌ها را می‌نویسد: آسیب رگ و بیماری قلبی و سکته، زخم و عفونت پا، آسیب شبکیه، مشکل کلیه و بیماری لثه. حضور در همهٔ نوبت‌ها و انجام همهٔ آزمایش‌ها آن‌ها را زود نشان می‌دهد.
• اگر تاول یا ترک پا، درد، سوزن‌سوزن یا بی‌حسی، یبوست یا اسهال، یا بدترشدن بینایی دارید، به پزشک بگویید.

پیش‌دیابت

CDC می‌نویسد پیش‌دیابت معمولاً نشانه‌ای ندارد و بیشتر کسانی که دارند، نمی‌دانند. با کاهش وزن اندک، غذای سالم‌تر و فعالیت بیشتر می‌شود مسیرش را عوض کرد. NIDDK کاهش ۵ تا ۷ درصد وزن اولیه و حداقل ۳۰ دقیقه فعالیت در ۵ روز هفته را می‌نویسد. این وعدهٔ نتیجه نیست. نتیجه برای هر کس فرق می‌کند. مقالهٔ «پیش‌دیابت یعنی چه؟» را ببینید.

بارداری

NIDDK می‌نویسد اگر دیابت دارید و بارداری را برنامه‌ریزی می‌کنید، پیش از اقدام با تیم درمان صحبت کنید. هدف قند، فهرست داروها و مکمل‌ها و فولیک‌اسید باید بازبینی شود. اگر بدون برنامه باردار شدید، هرچه زودتر تماس بگیرید.

کی فوری کمک بگیرید؟

• افت شدید قند: بی‌هوشی، تشنج یا ناتوانی از بلعیدن. چیزی از راه دهان ندهید، فرد را به پهلو بخوابانید، اگر گلوکاگون دارید و روش زدنش را بلدید فوراً بزنید و با ۱۱۵ تماس بگیرید.
• افت قند در کسی که بیدار است و می‌تواند ببلعد: ۱۵ تا ۲۰ گرم قند سریع‌الاثر، مثل نصف لیوان آب میوه، بخورد. ۱۵ دقیقه بعد قند را بسنجد و اگر هنوز پایین بود تکرار کند.
• نشانه‌های کتواسیدوز: تشنگی و ادرار زیاد، تهوع و استفراغ، درد شکم، تنفس تند و عمیق، بوی میوه‌ای نفس، خواب‌آلودگی و گیجی. با ۱۱۵ تماس بگیرید یا بخواهید کسی شما را به اورژانس ببرد. انسولین را قطع نکنید.
• حالت هیپراسمولار: تشنگی و ادرار زیاد در طی روزها یا هفته‌ها، ضعف، گیجی و تشنج. با ۱۱۵ تماس بگیرید یا بخواهید کسی شما را به اورژانس ببرد.

خودتان رانندگی نکنید و داروهایتان را همراه ببرید (NHS). فهرست کامل را در راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» و درمان افت قند را در راهنمای «پایش قند در خانه و شناخت افت قند» ببینید.