تخمدان پلی‌کیستیک و اختلال‌های هورمونی

PCOS چیست؟

NHS می‌نویسد PCOS وضعیت هورمونی است که می‌تواند روی رشد مو، قاعدگی، باروری و خلق اثر بگذارد. NHS در صفحهٔ فعلی‌اش این بیماری را با نام PMOS (polyendocrine metabolic ovarian syndrome) آورده و می‌نویسد پیش‌تر PCOS نامیده می‌شد. چون در ایران همه آن را با نام PCOS می‌شناسند، اینجا هم همان را به کار می‌بریم.

Endocrine Society می‌نویسد حدود ۷ تا ۱۰ درصد زنان در سن باروری آن را دارند و شایع‌ترین علت ناباروری است. علت دقیقش معلوم نیست و در هر کس فرق می‌کند. ممکن است انسولین و تستوسترون خوب کار نکنند. خطرش در خانواده‌ها بالاتر است. NHS می‌نویسد در آسیایی‌ها هم خطر بیشتر است.

نشانه‌ها

NHS و Endocrine Society این‌ها را می‌نویسند:

• قاعدگی نامنظم یا فاصلهٔ طولانی میان آن‌ها
• موی زائد در صورت و بدن، یا ریزش موی سر
• جوش و پوست چرب
• اضافه‌وزن یا دشواری در کم‌کردن وزن (ولی همه چاق نمی‌شوند)
• دشواری در باردارشدن
• افسردگی یا اضطراب، خستگی
• لکه‌های تیرهٔ ضخیم در گردن یا زیر بغل (نشانهٔ مقاومت به انسولین)

نشانه‌ها از خفیف تا شدید است و گاهی اصلاً دیده نمی‌شود. بسیاری از این نشانه‌ها علت‌های دیگر هم دارند.

چه کسی باید دیده شود؟

NHS می‌گوید اگر فکر می‌کنید PCOS دارید یا نشانه‌ها زندگی، کار و روابط‌تان را بر هم می‌زند، نوبت بگیرید. چند حالت دیگر هم بررسی می‌خواهد:

• شیر از سینه بدون بارداری. Endocrine Society می‌نویسد افزایش پرولاکتین، که ممکن است ناشی از تومور خوش‌خیم هیپوفیز باشد، این نشانه و بی‌نظمی قاعدگی را می‌دهد.
• نگرانی دربارهٔ باروری یا برنامهٔ بارداری.

چگونه بررسی می‌شود؟

Endocrine Society این‌ها را می‌نویسد: بررسی نشانه‌ها و سابقه، معاینه، آزمایش خون هورمون‌ها از جمله تستوسترون، و سونوگرافی تخمدان. گاهی آزمون تحمل گلوکز و غربالگری سلامت روان هم لازم است. NHS می‌گوید سونوگرافی تخمدان فقط برای بالای ۱۸ سال است و ممکن است ارجاع به متخصص زنان یا غدد انجام شود.

پیش از تشخیص PCOS باید چیزهای دیگر کنار گذاشته شوند: بیماری تیروئید، پرولاکتین بالا و هیپرپلازی مادرزادی غیرکلاسیک آدرنال. یعنی گاهی آزمایش تیروئید و پرولاکتین هم بخشی از همین بررسی است.

درمان در کل چگونه است؟

هیچ‌یک از منابع وعدهٔ برطرف‌شدن همیشگی نمی‌دهد. NHS و Endocrine Society این را می‌نویسند: تغییر شیوهٔ زندگی هستهٔ مدیریت است، یعنی تغذیهٔ متعادل، تحرک منظم و، در صورت اضافه‌وزن، کاهش وزن. در کنار آن دارو برای هر نشانه انتخاب می‌شود:

• قاعدگی نامنظم: قرص ترکیبی، قرص پروژسترون یا دستگاه درون‌رحمی هورمونی.
• موی زائد: اسپیرونولاکتون یا افلورنیتین، و روش‌های غیردارویی مثل اصلاح، واکس، لیزر و الکترولیز.
• جوش: کرم یا قرص.
• خستگی و وزن: متفورمین، و در صورت اضافه‌وزن داروهای کاهش وزن.
• باروری: کلومیفن، و اگر جواب نداد، جراحی سوراخ‌سازی تخمدان با لاپاروسکوپی.
• خلق: NHS درمان‌گفتاری را برای افسردگی و اضطراب پیشنهاد می‌کند.

نام دارو را فقط برای شناخت می‌نویسیم. انتخاب و برنامهٔ مصرف با پزشک است.

پیامدهای بلندمدت

NHS می‌نویسد PCOS خطر دیابت نوع ۲، فشار خون بالا، بیماری قلبی، کبد چرب و سرطان آستر رحم را بالا می‌برد. Endocrine Society آپنهٔ خواب را هم اضافه می‌کند. کنترل منظم این‌ها خطر را کم می‌کند. NHS می‌نویسد معاینه‌های دوره‌ای کمک می‌کنند. از پزشک بپرسید دیابت و فشار خون و چربی خون شما را هر چند وقت یک بار بررسی کند.

بارداری

Endocrine Society می‌نویسد زنان مبتلا، به‌ویژه با اضافه‌وزن، بیشتر دچار دیابت بارداری، زایمان زودرس و پره‌اکلامپسی می‌شوند. اگر قصد بارداری دارید، پیش از اقدام با پزشک مشورت کنید.

کی فوری کمک بگیرید؟

PCOS به‌خودی‌خود اورژانسی نیست. ولی اگر در کنار آن دیابت دارید و قند بالا با تشنگی شدید، استفراغ، تنفس تند یا گیجی همراه شد، با ۱۱۵ تماس بگیرید. فهرست کامل را در راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» ببینید.