ندول و سرطان تیروئید
ندول تیروئید برجستگی یا غده‌ای در خود تیروئید است و بیشتر وقت‌ها خوش‌خیم است. این صفحه می‌گوید چطور پیدا می‌شود، سونوگرافی و نمونه‌برداری با سوزن چه کاری می‌کنند، پیگیری چطور است، نشانه‌های هشدار کدام‌اند، و تصمیم دربارهٔ پیگیری با پزشک است.
ندول چیست؟
ندول تیروئید برجستگی یا گرهٔ کوچکی است که در خود غدهٔ تیروئید پیدا می‌شود. Endocrine Society می‌نویسد ندول‌ها بسیار شایع‌اند و با بالارفتن سن شایع‌تر می‌شوند. بیشتر آن‌ها خوش‌خیم‌اند. انجمن سرطان آمریکا توضیح می‌دهد بسیاری از ندول‌ها کیست پر از مایع‌اند و حتی ندول‌های توپر هم بیشتر سرطان نیستند.
Endocrine Society می‌نویسد حدود ۸ درصد ندول‌ها در مردان و ۴ درصد در زنان سرطانی است. یعنی بیشترشان نه. این عدد تقریبی است و برای ندول شما، پزشک است که از روی سونوگرافی و نمونه‌برداری می‌گوید.
ندول‌ها معمولاً در کار تیروئید اختلال نمی‌گذارند و هورمون‌ها طبیعی می‌ماند. تعداد کمی «ندول فعال» هستند و هورمون زیاد می‌سازند. NHS و NIDDK یکی از علت‌های پرکاری را همین ندول‌ها می‌نویسند.
نشانه‌ها
بیشتر ندول‌ها نشانه‌ای ندارند و موقع معاینه یا تصویربرداری از گردن پیدا می‌شوند. اگر نشانه‌ای باشد، NHS برای سرطان تیروئید می‌نویسد:
- توده سفت و بدون درد در پایین جلوی گردن که آهسته بزرگ می‌شود
- خشونت صدا
- دشواری در بلع یا نفس
- درد یا فشار جلوی گردن
NHS تأکید می‌کند این نشانه‌ها شایع‌اند و علت‌های بسیار دارند. پس خودبه‌خود تشخیص سرطان نیستند. ولی چون تشخیص زود درمان را آسان‌تر می‌کند، باید بررسی شوند.
چه کسی باید دیده شود؟
نوبت بگیرید اگر:
- توده‌ای در جلوی گردن حس می‌کنید یا می‌بینید.
- صدایتان گرفته یا بلع برایتان سخت شده و بهتر نمی‌شود.
- جلوی گردن درد یا فشار دارید.
- سونوگرافی یا سی‌تی شما «ندول» نوشته و نمی‌دانید چه کار کنید.
NHS می‌گوید اگر نفس‌تان تنگ شده، نوبت فوری بگیرید. اگر تنگی نفس شدید است یا بدتر می‌شود، منتظر نوبت نمانید و به اورژانس بروید.
چگونه بررسی می‌شود؟
Endocrine Society این مراحل را می‌نویسد:
- آزمایش خون برای سنجش کار تیروئید. این آزمایش سرطان را پیدا نمی‌کند.
- سونوگرافی: نشان می‌دهد ندول توپر است یا کیستی، اندازه و محلش چیست و ویژگی‌های مشکوک دارد یا نه. بر این پایه پزشک یکی از این‌ها را پیشنهاد می‌کند: نمونه‌برداری، سونوگرافی تکراری، تصویربرداری دیگر، یا هیچ اقدام بیشتر.
- نمونه‌برداری با سوزن نازک (FNA) با راهنمایی سونوگرافی. معمولاً برای ندول بزرگ‌تر از ۱ سانتی‌متر یا با ویژگی نگران‌کننده توصیه می‌شود.
- اسکن با ید رادیواکتیو: مقدار کمی ید رادیواکتیو نشان می‌دهد ندول فعال است یا نه. معمولاً وقتی انجام می‌شود که آزمایش خون پرکاری نشان بدهد.
NHS می‌نویسد نتیجهٔ نمونه‌برداری معمولاً حدود دو هفته، گاهی بیشتر، طول می‌کشد و تأخیر لزوماً به معنای مشکل نیست. اگر سرطان تأیید شود، آزمایش‌های بیشتر مثل سی‌تی، ام‌آرآی یا پت برای تعیین گسترش لازم می‌شود.
این توضیح کلی است. سونوگرافی و نمونه‌برداری را مرکز مجهز انجام می‌دهد و این صفحه نمی‌گوید کجا یا به دست چه کسی.
درمان و پیگیری در کل چگونه است؟
Endocrine Society می‌نویسد:
- ندول خوش‌خیم: بیشتر وقت‌ها بدون جراحی و با سونوگرافی تکراری پایش می‌شود. فاصلهٔ سونوگرافی به اندازه و ویژگی ندول بستگی دارد. اگر ندول بزرگ شود، ممکن است نمونه‌برداری دوباره لازم شود.
- ندول بزرگ که بلع یا نفس را سخت کند: ممکن است جراحی لازم شود.
- ندول فعال: به‌ندرت سرطانی است و با جراحی یا ید رادیواکتیو درمان می‌شود.
- کیستی که ناراحتی بدهد: تخلیه، جراحی یا ابلیشن کم‌تهاجمی ممکن است.
- اگر نمونه‌برداری سرطانی یا مشکوک نشان دهد: معمولاً برداشتن تیروئید توصیه می‌شود و گاهی ید رادیواکتیو بعدش برای از بین بردن بافت باقی‌مانده.
انجمن سرطان آمریکا انواع سرطان تیروئید را می‌نویسد: پاپیلاری حدود هشت از ده مورد، فولیکولار حدود یک از ده، و انواع کم‌شایع‌تر. پاپیلاری معمولاً آهسته‌رشد است و آن را «به‌ندرت کشنده» می‌نامد. نوع و برنامهٔ درمان را تیم درمان تعیین می‌کند.
چه کارهایی از دست شما برمی‌آید؟
- گزارش سونوگرافی و نتیجهٔ نمونه‌برداری را با تاریخ نگه دارید و به نوبت ببرید. اگر تصویر یا لوح دارید، همراه بیاورید.
- پیگیری را سرخود قطع نکنید و فاصله‌اش را خودتان تغییر ندهید. فاصله را پزشک بر پایهٔ اندازه و ویژگی ندول می‌گوید.
- تغییر صدا، دشواری بلع یا اندازهٔ توده را یادداشت کنید و از همان نوبت بعد بگویید.
- اگر ندول دارید و باردارید یا قصد بارداری دارید، به پزشک بگویید.
کی فوری کمک بگیرید؟
اگر نفس کشیدن برایتان سخت شده یا بلع ناگهان بدتر شده است، منتظر نوبت عادی نمانید. NHS برای دشواری نفس نوبت فوری می‌نویسد. اگر تنگی نفس شدید است یا بدتر می‌شود، در ایران با ۱۱۵ تماس بگیرید. فهرست کامل را در راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
ندول یعنی سرطان؟
نه. Endocrine Society می‌نویسد ندول‌های تیروئید بسیار شایع‌اند، با سن شایع‌تر می‌شوند و بیشتر آن‌ها خوش‌خیم‌اند. انجمن سرطان آمریکا هم می‌گوید بیشتر ندول‌ها سرطان نیستند، حتی ندول‌های توپر که خطرشان بیشتر از کیست‌هاست. قضاوت دربارهٔ ندول شما با سونوگرافی و نظر پزشک است.
آیا آزمایش خون می‌تواند سرطان بودن ندول را نشان بدهد؟
نه. Endocrine Society می‌نویسد آزمایش خون کار تیروئید را می‌سنجد ولی سرطان را پیدا نمی‌کند. سونوگرافی ویژگی‌های ندول را نشان می‌دهد و بر اساس آن پزشک تصمیم می‌گیرد که نمونه‌برداری، سونوگرافی تکراری یا چیز دیگری لازم است.
نمونه‌برداری با سوزن (FNA) چیست و درد دارد؟
Endocrine Society می‌نویسد در این روش با راهنمایی سونوگرافی، سلول یا مایع ندول با سوزن نازک برداشته می‌شود. معمولاً برای ندول بزرگ‌تر از ۱ سانتی‌متر یا با ظاهر نگران‌کننده توصیه می‌شود و بیشتر بیماران آن را خوب تحمل می‌کنند. NHS می‌نویسد جواب معمولاً حدود دو هفته طول می‌کشد. اینجا فقط توضیح کلی است و جای انجام آن را پزشک تعیین می‌کند.
اگر ندولم خوش‌خیم بود، باز هم باید پیگیری کنم؟
Endocrine Society می‌نویسد ندول‌هایی که جراحی نمی‌شوند معمولاً با سونوگرافی تکراری پایش می‌شوند و فاصلهٔ آن به اندازه و ویژگی‌های ندول بستگی دارد. اگر ندول بزرگ شود ممکن است نمونه‌برداری دوباره لازم باشد. فاصله و نوع پیگیری را پزشک تعیین می‌کند.
ندول چه نشانه‌هایی دارد؟
بیشتر ندول‌ها نشانه‌ای ندارند و در معاینه یا تصویربرداری تصادفی پیدا می‌شوند. NHS برای سرطان تیروئید این‌ها را می‌نویسد: توده سفت و بدون درد در پایین جلوی گردن که آهسته بزرگ می‌شود، خشونت صدا، دشواری در بلع یا نفس، و درد یا فشار جلوی گردن. این نشانه‌ها علت‌های دیگر هم دارند و تشخیص نیستند.
اگر سرطان باشد چه می‌شود؟
انجمن سرطان آمریکا می‌نویسد شایع‌ترین نوع، پاپیلاری است، حدود ۸ مورد از ۱۰ مورد، معمولاً آهسته‌رشد و به‌ندرت کشنده. Endocrine Society می‌گوید اگر نمونه‌برداری سلول سرطانی یا مشکوک نشان دهد، معمولاً برداشتن تیروئید توصیه می‌شود و گاهی بعد از آن ید رادیواکتیو. نوع و برنامه را تیم درمان تعیین می‌کند.